ภาพประกอบสมมติสำหรับบทความ
เมื่อก่อนพ่อปิดกลอนห้องน้ำเองตลอด วันนี้พ่อทรงตัวไม่ดีและเริ่มจำขั้นตอนอาบน้ำสับสน ลูกจึงอยากเข้าไปอยู่ด้วย แต่พ่อดึงผ้าเช็ดตัวปิดแล้วบอกให้ออกไป เรื่องที่ต้องแก้ในเช้านั้นมีทั้งความปลอดภัยและความอาย การเริ่มจากถามว่าพ่ออยากให้เราช่วยส่วนไหน มักทำให้เห็นทางเลือกมากกว่าการยืนเฝ้าตลอดหรือปล่อยให้อยู่ลำพังทั้งที่เสี่ยง
คุยตอนที่ทุกคนยังแต่งตัวเรียบร้อย
ช่วงนั่งพักหลังอาหารอาจคุยง่ายกว่าตอนที่พ่อยืนอยู่หน้าฝักบัว ลองถามว่าเคยอาบช่วงไหน ชอบตักน้ำหรือใช้ฝักบัว อยากให้ใครช่วยถ้าจำเป็น และมีส่วนไหนที่อยากทำเอง ลูกอาจเพิ่งรู้ว่าพ่อหนาวตอนเช้าหรือไม่อยากให้หลานเห็นตอนเปลี่ยนผ้า ถ้าพ่อมีภาวะสมองเสื่อม ให้เก็บความชอบที่บอกไว้เป็นแนวทางและเช็กความพร้อมอีกครั้งในวันที่ช่วย เพราะความรู้สึกหรือความสามารถอาจเปลี่ยนได้ [1] Alzheimer's Society
แบ่งงานให้ละเอียดกว่าคำว่าอาบเอง
การหยิบสบู่ เปิดน้ำ เอื้อมล้างหลัง และเช็ดเท้าใช้ความสามารถต่างกัน พ่ออาจล้างหน้าและลำตัวเองได้เมื่อนั่งมั่นคง แต่ต้องการคนหยิบผ้าแห้งให้ หรืออาจต้องมีผู้ช่วยอยู่ใกล้ตามคำแนะนำของทีมฟื้นฟู ลองตกลงว่าระหว่างส่วนที่พ่อทำเอง ลูกจะยืนตรงไหน หันหน้าไปทางไหน และพ่อจะเรียกอย่างไร ให้พยาบาลหรือนักกิจกรรมบำบัดช่วยประเมินหากยังไม่รู้ว่าการรอหลังม่านหรือหลังประตูปลอดภัยพอไหม [1] Alzheimer's Society
เตรียมของให้หมดก่อนเปิดน้ำ
วางผ้าผืนใหญ่ ผ้าสำหรับเช็ด เสื้อผ้าที่เลือก และของที่ใช้ประจำไว้ในระยะเหมาะกับคนใช้งาน ตรวจความอุ่นของน้ำและให้พ่อบอกว่าพอดีไหม ถ้าต้องมีคนดูแลใกล้ชิด การลืมผ้าไว้อีกห้องอาจบังคับให้ตัดสินใจกลางคันว่าจะทิ้งพ่อไว้หรือให้ยืนรอทั้งตัวเปียก เช็กทางเดินกับพื้นเปียก ประตูควรให้ความเป็นส่วนตัวและเปิดช่วยได้เมื่อฉุกเฉิน หากจะใช้ที่นั่งหรือราวจับ ให้เลือกที่เหมาะกับร่างกายและพื้นที่ตามคำแนะนำของผู้ประเมิน [1] Alzheimer's Society [2] Alzheimer's Association
ขออนุญาตทีละส่วนแล้วรอฟัง
คำว่า “พ่อจะอาบน้ำไหม” ไม่ได้บอกรายละเอียดว่าใครจะเข้ามาแตะร่างกาย ก่อนลงมือให้บอกว่า “ผมจะยื่นผ้าให้” หรือ “ให้ช่วยล้างหลังไหม” แล้วยื่นมือให้เห็น รอคำตอบทั้งจากคำพูดและท่าทาง ถ้าพ่อหันหนี ปัดมือ หรือดึงผ้ากลับ ให้หยุดและถามว่าติดตรงไหน ถึงจะเคยให้คนเดิมช่วยทุกวันก็ยังปฏิเสธวันนี้ได้ การขออนุญาตใหม่ใช้เวลาเพียงครู่เดียวและช่วยให้ผู้สูงอายุรู้ว่าจะเกิดอะไรต่อ [2] Alzheimer's Association
เตรียมช่วงหลังอาบน้ำด้วยการให้เจ้าตัวเลือกเสื้อผ้าที่อยากใส่ก่อนเริ่ม จะได้หยิบชุดที่เลือกไว้ได้ทันที
คลุมส่วนที่ยังไม่ต้องเปิด
ปิดม่านหรือประตูอย่างเหมาะสม บอกญาติคนอื่นให้เคาะและรอคำตอบ เก็บโทรศัพท์ที่เปิดกล้องหรือวิดีโอคอลไว้นอกพื้นที่ ถ้าพ่อสะดวก ให้คลุมตัวด้วยผ้าผืนใหญ่ เปิดเฉพาะส่วนที่กำลังล้างแล้วปิดเมื่อเสร็จ ส่งผ้าให้พ่อดูแลบริเวณส่วนตัวเองเท่าที่ทำได้ แม้คนช่วยจะเป็นลูกที่สนิทกัน การหันออกไปเมื่อปลอดภัยและการไม่พูดถึงร่างกายของพ่อข้ามห้องก็ช่วยให้พ่อยังรู้สึกว่าเป็นพื้นที่ของตน [1] Alzheimer's Society [2] Alzheimer's Association
เมื่อน้ำโดนหน้าแล้วสะดุ้ง
สมมติว่าพ่อยอมอาบแต่สะดุ้งและผลักมือทุกครั้งที่ลูกเปิดฝักบัวใกล้ศีรษะ ลองปิดน้ำและห่มผ้าให้ก่อน เมื่อสงบแล้วถามว่าเสียงดัง น้ำแรง เข้าตา หรืออยากจับฝักบัวเองหรือเปล่า อาจเลือกเช็ดหน้าด้วยผ้าที่บิดหมาดและเลื่อนการสระผมไปวันที่พ่อยินดี ถ้าการแตะตรงใดทำให้เจ็บขึ้นมาใหม่ ให้หยุดตรงนั้นแล้วติดต่อทีมดูแล ไม่จำเป็นต้องทำให้ครบทุกอย่างเพียงเพราะเปิดน้ำแล้ว [1] Alzheimer's Society
ถ้าคำตอบตอนนี้คือยังไม่อยาก
ยอมรับคำตอบก่อน แล้วถามด้วยความอยากรู้ว่ากังวลเรื่องหนาว คนช่วย หรือเวลา หากไม่มีเหตุเร่งด่วน อาจเลือกพัก เปลี่ยนคนช่วย หรือเช็ดตัวเฉพาะส่วนที่สบายใจในที่มิดชิด เมื่อมีสิ่งเปื้อนที่ทำให้ผิวระคายหรือเจ้าตัวเจ็บ และครอบครัวดูแลความสะอาดไม่ได้อย่างปลอดภัย ให้ขอคำแนะนำจากพยาบาลหรือแพทย์โดยเร็วเพื่อหาวิธีที่พ่อยอมรับ การช่วยกันจับแขนหรือรีบถอดเสื้อขณะที่อีกฝ่ายกำลังกลัวเสี่ยงให้ทั้งคนช่วยและผู้สูงอายุบาดเจ็บ [2] Alzheimer's Association
เคารพความสะดวกใจของคนที่ช่วยด้วย
บางครอบครัวมีลูกชายเป็นคนอยู่ใกล้แม่ที่สุด แต่อึดอัดทั้งคู่เมื่อต้องช่วยดูแลจุดซ่อนเร้น ลองถามแม่ว่าถ้ามีทางเลือก อยากให้ใครช่วย และต้องการให้ลูกทำหน้าที่ไหน ลูกอาจเตรียมของกับพาไปพบพยาบาล ส่วนการช่วยอาบน้ำมีเจ้าหน้าที่ที่แม่คุ้นมารับช่วงตามที่ตกลงกัน เมื่อไปพักที่ศูนย์ ให้ถามว่าขอผู้ดูแลเพศที่สบายใจได้อย่างไร ถ้ากะนั้นจัดให้ไม่ได้ จะมีทางเลือกหรือเลื่อนเวลาได้หรือไม่ [2] Alzheimer's Association
บอกต่อเฉพาะสิ่งที่คนดูแลกะถัดไปต้องรู้
ข้อความว่า “พ่ออยากจับฝักบัวเอง ขอให้ยื่นผ้าหลังเรียก และยังไม่สะดวกสระผม” ช่วยคนถัดไปได้มากกว่าคำว่าเอาแต่ใจ เก็บเรื่องที่เป็นส่วนตัวไว้ในช่องทางที่พ่อและทีมตกลงกัน ถ้าพบรอยผิวหนังที่เปลี่ยน เจ็บ หรือมีแผล ให้บอกพยาบาลโดยอธิบายตำแหน่งและอาการ ขอคำแนะนำก่อนถ่ายภาพและคุยกับพ่อว่าใครจำเป็นต้องเห็น การลงรายละเอียดไว้ในกลุ่มแชตญาติทุกคนอาจทำให้ครั้งต่อไปพ่อไม่อยากเอ่ยถึงปัญหา [1] Alzheimer's Society
ปิดท้ายด้วยหนึ่งเรื่องที่อยากเปลี่ยนครั้งหน้า
เมื่อแต่งตัวเรียบร้อยและออกมานั่งสบายแล้ว ลองถามสั้น ๆ ว่า “ครั้งหน้าพ่ออยากให้ผมรอที่เดิมไหม” หรือ “เอาผ้าผืนใหญ่ไว้ตรงนี้ดีไหม” บางคนตอบได้ชัดหลังเหตุการณ์ผ่านไปแล้ว ถ้าพ่อไม่อยากคุยยาว ก็รับฟังคำตอบสั้นนั้นและทำตามในครั้งต่อไป วันหนึ่งอาจต้องปรับระดับความช่วยเหลืออีก แต่สิ่งที่คงไว้ได้คือการเคาะก่อนเข้า เรียกชื่อพ่อ และรอให้พ่อรู้สึกพร้อมก่อนเริ่มทุกครั้ง




