เมื่อพ่อไอบ่อยตอนกินข้าว เรื่องกลืนที่ควรเล่าให้ทีมรักษาฟัง

ไอระหว่างมื้อ เสียงเปลี่ยนหลังดื่ม หรือรู้สึกอาหารติด เป็นรายละเอียดที่ช่วยในการประเมินการกลืน พร้อมแยกเหตุฉุกเฉินที่ต้องโทร 1669

เมื่อพ่อไอบ่อยตอนกินข้าว เรื่องกลืนที่ควรเล่าให้ทีมรักษาฟัง

ภาพประกอบสมมติสำหรับบทความ

พ่อวางช้อนกลางวงข้าว บอกให้คนอื่นกินไปก่อน ลูกนึกว่าเมนูวันนี้ไม่ถูกปาก แต่พ่อเล่าว่าพอน้ำแกงลงคอก็ไอจนอยากพัก คนที่นั่งข้างกันมีโอกาสได้ยินรายละเอียดสำคัญนี้ ถ้าช่วงหลังเกิดบ่อย หรือเริ่มไม่อยากร่วมโต๊ะเพราะกลัวไอ ให้ติดต่อทีมสุขภาพเพื่อประเมินโดยเร็ว การช่วยเล่าสิ่งที่เกิดจริงมีค่ากว่าการเดาเองว่าพ่อต้องเปลี่ยนไปกินอาหารแบบไหน [1] NHS

เวลาพูดว่า “กลืนยาก” แต่ละคนหมายถึงอะไร

บางคนเคี้ยวแล้วเริ่มกลืนลำบาก บางคนรู้สึกอาหารติดบริเวณคอหรือหน้าอก บางคนไอระหว่างดื่ม หรือเสียงฟังครืดคราดคล้ายมีน้ำหลังกลืน อาจมีอาหารย้อนกลับ ใช้เวลามื้อนานลงท้ายด้วยความเหนื่อย หรือกินได้น้อยลงจนเสื้อผ้าหลวม สิ่งเหล่านี้มีหลายสาเหตุและต้องอาศัยการประเมินเฉพาะคน ถามด้วยภาษาง่าย ๆ ว่า “ตอนจะกลืนลำบาก หรือกลืนไปแล้วเหมือนค้างอยู่ตรงไหน” แล้วฟังจนจบ [1] NHS

ถ้าหายใจไม่ได้ ให้ขอความช่วยเหลือทันที

หากระหว่างกินมีลักษณะสำลักรุนแรง พูดไม่ได้ ไอไม่ออก หรือหายใจไม่ได้ ให้โทร 1669 ทันทีเมื่ออยู่ในประเทศไทย เปิดลำโพงและทำตามคำแนะนำของผู้รับแจ้งเหตุ ให้คนใกล้ตัวช่วยบอกตำแหน่งหรือเปิดทางให้รถฉุกเฉิน อย่าป้อนข้าวหรือน้ำตามลงไปเพื่อดันสิ่งที่ติด หากผู้สูงอายุรู้สึกตัวและยังหายใจได้ แต่กลืนลำบาก ไอตอนกินซ้ำ ๆ รู้สึกอาหารติด หรือหอบหลังมื้อ ให้ติดต่อสถานพยาบาลเพื่อรับการประเมินเร่งด่วน [1] NHS [3] King Chulalongkorn Memorial Hospital, Thai Red Cross Society

จดหนึ่งเหตุการณ์ให้ครบ แทนการลองป้อนซ้ำ

เมื่อสถานการณ์ปลอดภัยแล้ว ลองจดวัน เวลา ของที่กินหรือดื่มขณะนั้น อาการเกิดก่อน ระหว่าง หรือหลังกลืน และเจ้าตัวรู้สึกอย่างไร เช่น “เช้าวันจันทร์ ไอหลังจิบน้ำแกง พักหายใจแล้วขอหยุดมื้อ” ถ้ามีคนอื่นเห็นว่าเสียงเปลี่ยน ก็แยกเป็นข้อสังเกตของคนนั้น ถามเจ้าตัวก่อนแบ่งข้อมูลให้ทีม ไม่ต้องสาธิตด้วยการป้อนของชนิดเดิมหรือชวนดื่มน้ำเต็มแก้วเพื่อพิสูจน์ว่าไอจริง

อย่าเปลี่ยนทั้งเมนูเพียงเพราะชื่อว่าอาหารอ่อน

โจ๊กที่บ้านหนึ่งทำข้น แต่อีกบ้านใส่น้ำมาก มีเมล็ดข้าว หมูชิ้น และผักหลายขนาด คำว่า “โจ๊ก” จึงยังไม่บอกลักษณะอาหารทั้งหมด อาหารปั่น น้ำข้น หลอด หรือท่าก้มคางไม่ใช่คำตอบสำหรับทุกคน ถ้าได้รับคำแนะนำเรื่องเนื้อสัมผัสหรือความข้นอยู่แล้ว ให้ทำตามแผนของผู้ประเมิน หากกินตามนั้นยังลำบากหรืออาการเปลี่ยน ให้ขอคำแนะนำใหม่ทันที ถ้ายังไม่เคยประเมิน ให้สอบถามทีมว่าจะทำอย่างไรให้ปลอดภัยระหว่างรอ [1] NHS [2] NHS Specialist Pharmacy Service

คุยเรื่องยาแยกจากอาหาร

อาจมีปัญหากับยาเม็ดทั้งที่ยังจัดการอาหารบางชนิดได้ นำชื่อยา ซองยา และเวลาที่รับประทานไปให้แพทย์หรือเภสัชกรดู ถามว่ามีรูปแบบที่เหมาะกับแผนการกลืนของคนนี้ไหม และจะจัดการมื้อยาที่ถึงกำหนดอย่างไร หากตอนนี้กลืนไม่ได้ อย่าบด หัก แกะแคปซูล หรือผสมยาลงในเครื่องดื่มเอง เพราะการเปลี่ยนรูปแบบยาบางชนิดกระทบการออกฤทธิ์ และอาจไม่ตรงกับลักษณะอาหารหรือเครื่องดื่มที่ทีมแนะนำ [2] NHS Specialist Pharmacy Service

ถ้ามียาที่กินพร้อมมื้ออาหาร ให้นำรายการยาฉบับปัจจุบันไปให้แพทย์หรือเภสัชกรดูตอนคุยเรื่องการกลืนยา

พาเมนูจริงจากบ้านเข้าไปในห้องตรวจ

เล่าว่าในหนึ่งวันกินอะไรบ้าง นั่งตรงไหน ใครเตรียมให้ ต้องใช้เวลานานขึ้นเท่าไร และอาการเกิดกับของเหลว ของแข็ง หรือหลายแบบ บอกด้วยถ้ามีน้ำหนักลด ดื่มได้น้อย หรือเคยติดเชื้อในทรวงอกหลายครั้ง ผู้ประเมินอาจขอข้อมูลเรื่องโรคประจำตัวและการรักษาเดิม แล้วพิจารณาว่าควรพบผู้เชี่ยวชาญด้านการกลืน นักกำหนดอาหาร หรือรับการตรวจเพิ่มเติมอย่างไร ถ่ายรูปเมนูให้เห็นลักษณะอาหารได้โดยไม่ต้องถ่ายผู้สูงอายุระหว่างสำลัก [1] NHS [2] NHS Specialist Pharmacy Service

ตัวอย่างสมมติจากมื้อเช้าที่ตลาด

คุณพิมกินไข่ตุ๋นที่ลูกเตรียมไว้ แต่เว้นชามก๋วยเตี๋ยวที่เคยสั่งทุกเสาร์ ลูกคิดจะปั่นก๋วยเตี๋ยวให้ละเอียด ทว่าพอถาม แม่บอกว่าเส้นกับน้ำซุปในคำเดียวทำให้กังวล ส่วนเวลารับยาก็เริ่มติดคอ ลูกจึงโทรเล่าทั้งสองเรื่องให้คลินิกฟังและขอคำแนะนำในวันนั้น เมื่อพบทีม ทั้งคู่ได้นำชื่อเมนู ปริมาณที่แม่กินได้ช่วงหลัง และซองยาไปถาม แม่ยังได้บอกว่าคิดถึงรสชาติใบโหระพา ทีมจึงรู้ว่าควรคำนึงถึงความชอบใดเมื่อช่วยออกแบบมื้ออาหาร

ก่อนกลับ ขอให้คนทำอาหารได้ลองอธิบายแผน

ถ้าคนพาไปโรงพยาบาลกับคนทำอาหารเป็นคนละคน ขอคำแนะนำเป็นลายลักษณ์อักษร โดยให้ระบุอาหารและเครื่องดื่มแยกกัน รวมถึงท่านั่ง วิธีช่วย และอาการที่ต้องหยุดหรือโทรกลับตามแผนเฉพาะบุคคล ลองเล่ามื้อที่บ้านจะเตรียมจริงให้ทีมฟัง แล้วให้เขาช่วยแก้จุดที่เข้าใจคลาดเคลื่อน ถ้าศูนย์ดูแลรับช่วงต่อ แจ้งว่าแผนนี้ออกเมื่อไร ใครเป็นผู้ประเมิน และเมื่อมีข้อสงสัยติดต่อใคร เพื่อให้ครัวและผู้ดูแลใช้ข้อมูลฉบับเดียวกัน

รักษาความสบายใจของคนที่โต๊ะ

ลองขออนุญาตก่อนเลื่อนจานหรือเข้าช่วย พอเห็นว่าเจ้าตัวเหนื่อยหรือส่งสัญญาณอยากพัก ก็ให้หยุดและฟัง ไม่บังคับให้กินจนหมดเพื่อให้คนทำอาหารสบายใจ จัดเวลาคุยเรื่องสนุกก่อนหรือหลังคำที่กลืนยาก หากมีคนชอบชวนให้ชิมของใหม่โดยไม่รู้แผน ให้ช่วยอธิบายเป็นการส่วนตัว แทนการเอ่ยเรื่องสำลักของพ่อกลางโต๊ะต่อหน้าคนที่เพิ่งรู้จัก พ่อยังมีสิทธิเลือกว่าจะนั่งข้างใครและอยากร่วมวงในเวลาใด

ครอบครัวอาจตกลงสัญญาณง่าย ๆ เช่น วางช้อนหรือยกมือเมื่อต้องการพัก ให้พ่อเลือกเองว่าสื่อแบบไหนสะดวก โดยเฉพาะถ้าช่วงนั้นพูดระหว่างมื้อแล้วเหนื่อย คนที่นั่งข้างพ่อจึงเข้าใจได้ทันโดยไม่ต้องชวนพ่ออธิบายทุกครั้ง

ทบทวนทั้งความปลอดภัยและสิ่งที่กินได้จริง

กลับถึงบ้านแล้วนัดกันว่าจะติดตามเรื่องไหน เช่น ยังมีเสียงเปลี่ยนหลังดื่มไหม มื้อเย็นใช้เวลานานขึ้นหรือไม่ และอาหารที่จัดตามแผนพ่อกินไหวแค่ไหน หากกินหรือดื่มได้น้อยลงมาก มีไข้ หายใจลำบาก หรือเกิดอาการใหม่ ให้ติดต่อทีมโดยเร็ว หากหายใจไม่ได้ให้เรียกฉุกเฉิน การติดตามที่ดีทำให้ทีมเห็นทั้งสิ่งที่พ่อกำลังเผชิญและมื้อแบบที่เขาอยากกลับไปมีส่วนร่วม [1] NHS

แหล่งอ้างอิงและอ่านเพิ่มเติม

  1. NHS — Dysphagia (swallowing problems)
  2. NHS Specialist Pharmacy Service — Choosing medicines formulations in swallowing difficulties
  3. King Chulalongkorn Memorial Hospital, Thai Red Cross Society — First aid for an airway obstruction

เกี่ยวกับบทความนี้

เผยแพร่เมื่อ
อัปเดตล่าสุด
ภาษาของเนื้อหา
ไทย
เผยแพร่โดย
Tongjai Nursing Home

อ่านต่อในหัวข้อที่เกี่ยวข้อง

แสงจ้าจนอ่านป้ายไม่ออก เมื่อไรควรพาผู้สูงอายุไปตรวจต้อกระจก
สุขภาพในชีวิตประจำวัน

แสงจ้าจนอ่านป้ายไม่ออก เมื่อไรควรพาผู้สูงอายุไปตรวจต้อกระจก

แยกอาการที่ค่อย ๆ เปลี่ยนจากอาการทางตาที่ต้องไปฉุกเฉิน พร้อมวิธีปรับมุมอ่านหนังสือและเตรียมเรื่องที่อยากถามจักษุแพทย์

อ่านบทความ
ปัสสาวะเล็ดจนไม่กล้าออกจากบ้าน ลองเริ่มคุยด้วยบันทึกสองสามวัน
สุขภาพในชีวิตประจำวัน

ปัสสาวะเล็ดจนไม่กล้าออกจากบ้าน ลองเริ่มคุยด้วยบันทึกสองสามวัน

จดช่วงเวลาดื่มน้ำ เข้าห้องน้ำ และตอนที่มีปัสสาวะเล็ดโดยเคารพความเป็นส่วนตัว พร้อมรู้ว่าอาการแบบไหนต้องไปพบแพทย์ทันที

อ่านบทความ
ต้องถ่ายทุกวันไหม ชวนดูอาการท้องผูกจากสิ่งที่เปลี่ยนไปของแต่ละคน
สุขภาพในชีวิตประจำวัน

ต้องถ่ายทุกวันไหม ชวนดูอาการท้องผูกจากสิ่งที่เปลี่ยนไปของแต่ละคน

ดูทั้งความแข็งของอุจจาระ ความเจ็บ และความรู้สึกถ่ายไม่สุด พร้อมเตรียมข้อมูลเรื่องอาหาร ยา และกิจวัตรให้คุยกับทีมรักษาได้ตรงจุด

อ่านบทความ
กลับไปดูบทความทั้งหมด