ต้องถ่ายทุกวันไหม ชวนดูอาการท้องผูกจากสิ่งที่เปลี่ยนไปของแต่ละคน

ดูทั้งความแข็งของอุจจาระ ความเจ็บ และความรู้สึกถ่ายไม่สุด พร้อมเตรียมข้อมูลเรื่องอาหาร ยา และกิจวัตรให้คุยกับทีมรักษาได้ตรงจุด

ต้องถ่ายทุกวันไหม ชวนดูอาการท้องผูกจากสิ่งที่เปลี่ยนไปของแต่ละคน

ภาพประกอบสมมติสำหรับบทความ

เช้าวันหนึ่งลูกสองคนถกกันว่าแม่เข้าห้องน้ำครั้งสุดท้ายวันไหน คนหนึ่งอยากซื้อน้ำผลไม้ อีกคนกำลังจะหายาระบาย แม่ซึ่งนั่งฟังอยู่บอกว่าเมื่อเช้าก็ถ่าย แต่ต้องเบ่งนานและยังรู้สึกค้างอยู่ คำตอบของแม่เปลี่ยนประเด็นจากการนับวันมาเป็นความไม่สบายที่ต้องช่วยกันดู การเริ่มจากประสบการณ์ของเจ้าตัวช่วยให้เข้าใจว่าอะไรต่างไปจากจังหวะปกติ และจะเตรียมคำถามให้แพทย์หรือเภสัชกรอย่างไร [1] National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases

จำนวนครั้งเป็นเพียงส่วนหนึ่ง

อาการท้องผูกอาจเป็นการถ่ายน้อยกว่าสามครั้งต่อสัปดาห์ อุจจาระแข็งแห้งหรือเป็นก้อน ถ่ายยาก เจ็บ หรือลุกจากโถทั้งที่ยังรู้สึกไม่สุด บางคนจึงมีปัญหาได้แม้เมื่อวานเพิ่งถ่าย ลองถามว่าเดิมถ่ายแบบไหน เริ่มเปลี่ยนเมื่อไร และมีเรื่องอะไรที่ไม่เคยเกิดมาก่อน ครอบครัวไม่จำเป็นต้องกำหนดว่าทุกคนต้องถ่ายเวลาเดียวหรือจำนวนครั้งเท่ากัน การรู้ว่าคนนี้เคยถ่ายสบายอย่างไรช่วยให้เล่าเรื่องได้ตรงขึ้น [1] National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases

สัญญาณที่ต้องขอความช่วยเหลือทันที

หากท้องผูกร่วมกับปวดท้องต่อเนื่อง อาเจียน ผายลมไม่ได้ ไข้ หรือมีเลือดออกทางทวารหรือปนในอุจจาระ ให้พบแพทย์ทันที หากปวดรุนแรงหรือทรุดลงให้ไปฉุกเฉิน เมื่อมีอาการเหล่านี้ไม่ควรรอดูผลจากผัก ผลไม้ หรือยาระบายเอง ส่วนการน้ำหนักลดโดยไม่ได้ตั้งใจ หรือการขับถ่ายเปลี่ยนชัดเจนและไม่ดีขึ้น ควรติดต่อแพทย์โดยเร็ว เล่าเวลาที่เริ่มและสิ่งที่เปลี่ยนไป แทนการคาดเดาสาเหตุจากสีหน้าหรือความถี่เพียงอย่างเดียว [1] National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases

อ่านจังหวะของห้องน้ำในบ้าน

บ้านที่มีห้องน้ำเดียวอาจมีคนต่อคิวอาบน้ำก่อนไปทำงานพอดีกับเวลาที่แม่อยากถ่าย แม่เลยเลือกกลั้นเพราะไม่อยากให้หลานไปโรงเรียนสาย ลองถามโดยไม่ตำหนิว่าช่วงไหนอยากเข้าห้องน้ำแล้วไม่สะดวก แล้วจัดช่วงที่เป็นส่วนตัวและไม่ต้องรีบ หากแพทย์แนะนำให้ฝึกขับถ่ายตามเวลา อาจเลือกหลังอาหารเช้าโดยดูจากเวลาที่เจ้าตัวสบาย พอมีความรู้สึกอยากถ่ายให้เข้าห้องน้ำเมื่อทำได้ ไม่ต้องเบ่งฝืนเพื่อให้ตรงตาราง [2] National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases

บันทึกสั้น ๆ ด้วยคำของเจ้าตัว

จดวันที่ เวลา ลักษณะคร่าว ๆ เช่น เป็นเม็ดแข็ง เป็นก้อนนิ่ม หรือถ่ายเหลว แล้วเพิ่มว่าต้องออกแรงมากไหม เจ็บตรงไหน และรู้สึกดีขึ้นหลังถ่ายหรือยัง หากเจ้าตัวไม่ได้เห็นลักษณะอุจจาระก็เขียนเฉพาะที่รู้ ไม่จำเป็นต้องถ่ายภาพส่งในกลุ่มญาติ บันทึกข้อมูลอื่นที่อยู่ใกล้เหตุการณ์ เช่น เริ่มยาแก้ปวดใหม่ ไม่ได้เดินไปตลาดตามเคย หรือเพิ่งย้ายห้องนอน ให้ผู้สูงอายุเลือกว่าจะเก็บไว้ที่ไหนและอนุญาตให้ใครอ่านได้

เมื่อนำบันทึกไปปรึกษาทีมรักษา ให้แนบรายการยาและผลิตภัณฑ์เสริมที่ใช้อยู่เพื่อให้ทีมเห็นข้อมูลในช่วงเวลาเดียวกัน

เพิ่มใยอาหารให้เข้ากับมื้อที่คุ้น

ดูอาหารที่กินได้จริงในหนึ่งวันก่อน ถ้าแพทย์ไม่จำกัดชนิดอาหาร ลองค่อย ๆ เพิ่มผักในแกงจืดหรือเลือกผลไม้ที่เคี้ยวสะดวกในมื้อที่ชอบ การเปลี่ยนทีละอย่างช่วยให้สังเกตว่ากินได้แค่ไหนและรู้สึกอย่างไร ปริมาณน้ำและใยอาหารควรสอดคล้องกัน คนที่มีแผนจำกัดน้ำ โรคที่ต้องคุมอาหาร หรือได้รับคำแนะนำเรื่องเนื้อสัมผัสสำหรับการกลืน ควรถามทีมว่าปรับตรงไหนได้ ไม่ต้องตั้งเป้าจำนวนแก้วหรือซื้อผงใยอาหารตามคนรู้จัก [2] National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases

ถามเรื่องการเคลื่อนไหวและท่านั่ง

กิจกรรมทางกายสม่ำเสมออาจช่วยการขับถ่าย เลือกสิ่งที่ทำได้ตามความสามารถหรือแผนที่ทีมกายภาพวางไว้ เช่น ไปถึงโต๊ะกินข้าวด้วยวิธีที่ฝึกแล้ว หากนั่งโถแล้วเท้าลอยหรือกังวลว่าจะลุกไม่ขึ้น ให้ถามผู้ดูแลหรือผู้เชี่ยวชาญเรื่องท่านั่งที่มั่นคงและอุปกรณ์เหมาะกับห้องน้ำนี้ อุปกรณ์ที่ดูใช้ได้ในร้านอาจไปขวางไม้ช่วยเดินเมื่อวางในพื้นที่จริง เตรียมทางเรียกคนช่วยและให้เวลาเป็นส่วนตัวอย่างที่เจ้าตัวต้องการ [2] National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases

ยา สมุนไพร และสิ่งที่ลองไปแล้ว

รวบรวมฉลากยาตามแพทย์สั่ง ยาซื้อเอง วิตามิน ยาสมุนไพร รวมถึงยาระบายที่เคยใช้ พร้อมบอกว่าใช้เมื่อไรและได้ผลอย่างไร ยาบางชนิดมีส่วนทำให้ท้องผูก การปรับยาควรทำกับแพทย์หรือเภสัชกร อย่าเพิ่มหลายชนิดพร้อมกันหรือหยุดยาประจำเอง หากต้องใช้ยาระบายบ่อยขึ้นหรือใช้อยู่แล้วแต่ไม่ดีขึ้น ให้ติดต่อทีมรักษาเพื่อวางแผนต่อ ขอให้ช่วยระบุว่าจะคาดหวังผลอะไร เมื่อใดต้องโทรกลับ และหากมีอาการใหม่ควรทำอย่างไร [1] National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases [2] National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases

ตัวอย่างสมมติของคนที่เปลี่ยนที่พักชั่วคราว

ลุงยอดย้ายไปอยู่บ้านลูกช่วงซ่อมหลังคา อาหารยังเป็นฝีมือภรรยาเหมือนเดิม แต่ห้องน้ำใหม่อยู่เลยห้องรับแขกซึ่งมีคนคุยงานทั้งวัน ลุงมักเลื่อนไปเข้าตอนดึกทั้งที่เริ่มปวดตั้งแต่สาย ลูกถามเป็นการส่วนตัวจึงรู้ว่าเกรงใจ ทั้งคู่เลือกช่วงเงียบหลังอาหารเช้าและจัดกริ่งเรียกไว้ใกล้มือ เมื่อไปพบแพทย์ ลุงยังเล่าเพิ่มว่าเริ่มยาใหม่ช่วงเดียวกับที่ย้ายบ้าน แพทย์จึงมีข้อมูลทั้งด้านกิจวัตรและรายการยาประกอบการประเมิน

ประสานคนดูแลเรื่องความสบายเท่าที่จำเป็น

หากสลับกันดูแล ให้ตกลงว่าใครเป็นคนรับข้อความที่เจ้าตัวอนุญาต เช่น “วันนี้คุณแม่ขอเข้าห้องน้ำหลังชาเช้าและอยากให้รอนอกประตู” ส่วนคำถามที่เกี่ยวกับอาการให้บอกทีมรักษาในช่องทางที่เป็นส่วนตัว หากอยู่ศูนย์ดูแล ถามเจ้าหน้าที่ว่าประเมินการเปลี่ยนแปลงอย่างไร ใครได้รับแจ้งเมื่อปวดท้อง และลูกจะรับทราบเมื่อไร การมีผู้ประสานงานคนเดียวช่วยลดการถามซ้ำจนผู้สูงอายุรู้สึกเหมือนต้องรายงานทุกครั้งที่เข้าห้องน้ำ

ถ้าแม่เลือกไม่บอกญาติบางคนเรื่องการขับถ่าย ก็ยังประสานเรื่องเวลาได้โดยพูดเพียงว่าเธออยากให้ห้องน้ำว่างหลังมื้อเช้า ลองถามว่าวิธีนี้พอดีไหม เพราะแม้คนช่วยจะหวังดี การรออยู่หน้าประตูตลอดอาจทำให้บางคนยิ่งเกร็ง

อะไรบอกว่าการดูแลช่วยได้

นอกจากจำนวนครั้ง ลองถามว่าถ่ายนิ่มขึ้นไหม เจ็บน้อยลงหรือยัง และกลับไปกินเช้าหรือออกไปนั่งหน้าบ้านได้อย่างสบายใจขึ้นแค่ไหน นำคำตอบและบันทึกสั้น ๆ ไปทบทวนตามนัด หากปัญหากลับมาใหม่หรือไม่ดีขึ้นตามแผน ให้ติดต่อผู้ประเมินเพื่อปรับการดูแล การมีเวลาเข้าห้องน้ำส่วนตัว ชื่อยาที่ครบ และคำอธิบายจากคนที่กำลังไม่สบาย สามารถทำให้การปรึกษาครั้งต่อไปตอบเรื่องของบ้านนี้ได้ตรงกว่าเดิม [1] National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases [2] National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases

แหล่งอ้างอิงและอ่านเพิ่มเติม

  1. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases — Symptoms & Causes of Constipation
  2. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases — Treatment for Constipation

เกี่ยวกับบทความนี้

เผยแพร่เมื่อ
อัปเดตล่าสุด
ภาษาของเนื้อหา
ไทย
เผยแพร่โดย
Tongjai Nursing Home

อ่านต่อในหัวข้อที่เกี่ยวข้อง

แสงจ้าจนอ่านป้ายไม่ออก เมื่อไรควรพาผู้สูงอายุไปตรวจต้อกระจก
สุขภาพในชีวิตประจำวัน

แสงจ้าจนอ่านป้ายไม่ออก เมื่อไรควรพาผู้สูงอายุไปตรวจต้อกระจก

แยกอาการที่ค่อย ๆ เปลี่ยนจากอาการทางตาที่ต้องไปฉุกเฉิน พร้อมวิธีปรับมุมอ่านหนังสือและเตรียมเรื่องที่อยากถามจักษุแพทย์

อ่านบทความ
เมื่อพ่อไอบ่อยตอนกินข้าว เรื่องกลืนที่ควรเล่าให้ทีมรักษาฟัง
สุขภาพในชีวิตประจำวัน

เมื่อพ่อไอบ่อยตอนกินข้าว เรื่องกลืนที่ควรเล่าให้ทีมรักษาฟัง

ไอระหว่างมื้อ เสียงเปลี่ยนหลังดื่ม หรือรู้สึกอาหารติด เป็นรายละเอียดที่ช่วยในการประเมินการกลืน พร้อมแยกเหตุฉุกเฉินที่ต้องโทร 1669

อ่านบทความ
ปัสสาวะเล็ดจนไม่กล้าออกจากบ้าน ลองเริ่มคุยด้วยบันทึกสองสามวัน
สุขภาพในชีวิตประจำวัน

ปัสสาวะเล็ดจนไม่กล้าออกจากบ้าน ลองเริ่มคุยด้วยบันทึกสองสามวัน

จดช่วงเวลาดื่มน้ำ เข้าห้องน้ำ และตอนที่มีปัสสาวะเล็ดโดยเคารพความเป็นส่วนตัว พร้อมรู้ว่าอาการแบบไหนต้องไปพบแพทย์ทันที

อ่านบทความ
กลับไปดูบทความทั้งหมด